Metale przejściowe
Metale przejściowe to grupa pierwiastków chemicznych odpowiadająca blokowi d w okresowym układzie pierwiastków. Pierwiastków tych jest 40.
Metale grupy mają właściwości pośrednie między metalami alkalicznymi a metalami z bloku p układu okresowego. Niektóre z nich (np. itr, cyrkon) mają właściwości zbliżone do metali alkalicznych i są bardzo reaktywne, zapalając się nawet na powietrzu. Z kolei na drugim końcu skali reaktywności są metale szlachetne, takie jak złoto czy platyna, które nie reagują nawet z bardzo mocnymi kwasami i zasadami. Wspólną cechą prawie wszystkich tych pierwiastków jest zdolność do tworzenia złożonych kompleksów, z których bardzo wiele wykazuje intensywne zabarwienie. Również wiele prostych soli organicznych tych związków wykazuje silne zabarwienie.
Obserwując zmiany własności tej grupy pierwiastków w ramach ich położenia w układzie okresowym można zauważyć następujące tendencje:
- pierwiastki z czwartego okresu są średnio bardziej reaktywne od pierwiastków z okresu piątego i szóstego; stąd np. nikiel jest bardziej reaktywny od platyny, a miedź od złota
- w grupach od 3 do 8 występuje stopniowy zanik reaktywności i własności alkalicznych pierwiastków
- w grupach 9, 10 i 11 występują najbardziej niereaktywne metale takie jak złoto, platyna, pallad, czy srebro
- na początku grupy 11 i w całej grupie 12 reaktywność znowu wzrasta, własności tu zgromadzonych pierwiastków są jednak bardziej zbliżone do metali grup głównych niż do metali alkalicznych.
Fragment układu okresowego zawierającego metale przejściowe:
| Grupa | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| Okres | ||||||||||
| 4 | 21 |
22 |
23 |
24 |
25 |
26 |
27 |
28 |
29 |
30 |
| 5 | 39 |
40 |
41 |
42 |
43 |
44 |
45 |
46 |
47 |
48 |
| 6 | 57 |
72 |
73 |
74 |
75 |
76 |
77 |
78 |
79 |
80 |
| 7 | 89 |
104 |
105 |
106 |
107 |
108 |
109 |
110 |
111 |
112 |